පකිස්තානය විසින් එරට තුළ ‘ජාතික අධ්‍යාපන හදිසි අවස්ථාවක්’ ප්‍රකාශයට පත් කර වසර දෙකකට වැඩි කාලයක් ගත වී ඇතත්, පාසල් නොයන දරුවන් වැඩිම පිරිසක් සිටින ලොව ප්‍රමුඛතම රටක් බවට පත්වෙමින් පකිස්තානය තවමත් දැඩි අර්බුදයක පසුවෙයි. නිදහස් හා අනිවාර්ය අධ්‍යාපනය ලබාදීමට ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන්ම ප්‍රතිඥා දී තිබියදී සහ ෆෙඩරල් මෙන්ම ප්‍රාන්ත මට්ටමින් විවිධ ප්‍රතිපත්ති නැවත නැවතත් ප්‍රකාශයට පත් කර තිබියදීත්, තවමත් එරට දරුවන් මිලියන 25 කට අධික සංඛ්‍යාවකට පාසල් අධ්‍යාපනය අහිමි වී තිබේ.

සිවිල් සේවා ඇකඩමිය (CSA) විසින් සකස් කරන ලද පුළුල් සංසන්දනාත්මක ප්‍රතිපත්ති සමාලෝචන වාර්තාවකට අනුව පෙනී යන්නේ, පකිස්තානයේ අධ්‍යාපන අර්බුදයට හේතුව නිසි ප්‍රතිපත්ති නොමැතිකම නොව, පවතින ප්‍රතිපත්ති නිසි ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවීම බවයි. ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 25-A වගන්තිය යටතේ සහතික කර ඇති අධ්‍යාපන අයිතිය දරුවන්ට ලබා දීමට බාධා පමුණුවමින් දුර්වල පාලන ව්‍යුහයන්, විසිරුණු පරිපාලන පද්ධති, ප්‍රමාණවත් නොවන මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන, දුර්වල දත්ත සම්බන්ධීකරණය සහ ප්‍රාන්ත අතර පවතින දැඩි අසමානතා තවදුරටත් ඉදිරියටම ඇදී යමින් පවතී.

‘ජාතික අධ්‍යාපන ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම (NEAP) 2026’ යටතේ සියලුම ප්‍රාන්ත විසින් සවිස්තරාත්මක මාර්ග සිතියම් සකස් කර ඇති බව මෙම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි. එහෙත් සැලසුම්කරණය සහ එය බිම් මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක කිරීම අතර පවතින පරතරය කෙතරම් පුළුල් වී ඇත්ද යත්, එම උසස් ප්‍රතිපත්තිමය ඉලක්කයන් මිලියන සංඛ්‍යාත දරුවන්ගේ අධ්‍යාපන අයිතිය තහවුරු කිරීමට සමත් වී නැත. පාලනය, වගවීම සහ මූල්‍යකරණය සම්බන්ධයෙන් ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු නොකළහොත්, මෙම ‘ජාතික අධ්‍යාපන හදිසි අවස්ථාව’ ජාතික අර්බුදයකට දෙන ක්‍රියාකාරී විසඳුමකට වඩා හුදෙක් සංකේතාත්මක ප්‍රකාශනයක් පමණක් වනු ඇතැයි ද එම වාර්තාව අනතුරු අඟවයි.

පකිස්තාන අධ්‍යාපන ආයතනයේ (PIE) දත්ත උපුටා දක්වමින් මෙම වාර්තාව පෙන්වා දෙන්නේ, දශක ගණනාවක් තිස්සේ පද්ධතිය තුළ පැවති නොසලකා හැරීම් මෙම අර්බුදයට මුල් වී ඇති බවයි. ශීඝ්‍ර ජනගහන වර්ධනය, මුල් බැසගත් දුප්පත්කම, දුර්වල ආයතනික ධාරිතාව සහ අධ්‍යාපනය සඳහා රජය දිගින් දිගටම සිදුකළ අඩු ආයෝජනය වැනි කරුණු කාලයත් සමඟ උග්‍ර වී ඇති අතර, එමඟින් විධිමත් අධ්‍යාපනයෙන් බැහැර වන දරුවන් සංඛ්‍යාව ක්‍රමයෙන් ඉහළ ගොස් තිබේ.