දේශගුණික හා පාරිසරික පර්යේෂණ නාමයෙන් චීනය විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන දැවැන්ත හා අතිශය විධිමත් සාගර පතුල සිතියම්ගත කිරීමේ ව්‍යාපෘතියක් පිළිබඳව ‘ද ටයිම්ස්’ පුවත්පත විශේෂ වාර්තාවක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. ප්‍රසිද්ධියේ මෙය තේරුම්ගත නොහැකි විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මාලාවක් ලෙස හුවා දැක්වුවද, නාවික විශේෂඥයන් සහ බටහිර බුද්ධි අංශ පෙන්වා දෙන්නේ මෙය සබ්මැරීන යුධ මෙහෙයුම් සඳහා “දිය යට සටන් බිම” සූදානම් කිරීමේ සූක්ෂම වැඩපිළිවෙළක් බවයි. විශේෂයෙන්ම තායිවානය අවට උපායමාර්ගික මුහුදු තීරය සහ ගුවාම් වැනි අමෙරිකානු ආරක්ෂක මුරපොළවල් ඉලක්ක කර ගනිමින් මෙම මෙහෙයුම් දියත් වේ.

එම වාර්තාවට අනුව මෙම මෙහෙයුමේ ප්‍රධාන ව්‍යුහය සහ වර්ධනයන් මෙසේය:

1. ‘සිවිල්-හමුදා ඒකාබද්ධතා’ උපායමාර්ගය

ජනාධිපති ෂී ජින්පිංගේ පාලනය යටතේ චීනය සිවිල් විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ මිලිටරිමය හැකියාවන් එකිනෙක මුසු කිරීමට දැඩි ප්‍රමුඛතාවක් දී ඇත. මේ සඳහා සිවිල් පර්යේෂණ නෞකා, රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාල සතු යාත්‍රා මෙන්ම වාණිජ ධීවර බෝට්ටු ද ඇතුළත් විශාල නාවික බලඇණියක් යොදවා තිබේ.

මෙහිදී කැපී පෙනෙනම යාත්‍රාව වන්නේ චීන සාගර විශ්වවිද්‍යාලය (Ocean University of China) මගින් ක්‍රියාත්මක කරන, අධි-තාක්ෂණික මෙන්ම ගමන් කිරීමේදී ශබ්දය අවම ‘ඩොං ෆැන්ග් හොං 3’ (Dong Fang Hong 3) නම් පර්යේෂණ නෞකාවයි. චන්ද්‍රිකා දත්ත නිරීක්ෂණවලට අනුව, 2024 සහ 2025 වසර පුරා මෙම නෞකාව සහ තවත් යාත්‍රා කිහිපයක් සාගරයේ ඉතා සීමිත කලාප තුළ ජාලගත රටාවකට (Grid pattern) නැවත නැවතත් යාත්‍රා කර ඇත. මෙය සාගර පතුලේ ඉහළම ගුණාත්මකභාවයකින් යුත් ත්‍රිමාණ (3D) සිතියම් සකස් කිරීම සඳහා යොදාගන්නා සම්භාව්‍ය තාක්ෂණික ක්‍රමයකි.

2. සබ්මැරීන යුද්ධ සඳහා මෙම දත්ත වැදගත් වන්නේ ඇයි?

කිසිදු ආලෝකයක් නොමැති ඝන අඳුරේ ගමන් කරන සබ්මැරීනවල සුරක්ෂිතභාවය, අනතුරු වළක්වා ගැනීම සහ සතුරු බලවේගවලින් සැඟවී සිටීම මුළුමනින්ම රඳා පවතින්නේ නිවැරදි පාරිසරික දත්ත මතය. චීනය මේ වන විට ප්‍රධාන දත්ත වර්ග තුනක් රැස් කරමින් සිටී:

• සාගර පතුලේ භූ විෂමතාව : දිය යට පවතින කඳු සහ නිම්න පිළිබඳ සිතියම් මගින් චීන සබ්මැරීනවලට ඉහළ වේගයකින් ආරක්ෂිතව යාත්‍රා කිරීමටත්, සතුරු සෝනාර් (Sonar) තාක්ෂණයට හසු නොවී සැඟවිය හැකි ආගාධ හඳුනා ගැනීමටත් අවස්ථාව ලැබේ.

• ජලයේ උෂ්ණත්වය සහ ලවණතාව : මෙම සාධක දෙක මත සාගරය තුළ ශබ්ද තරංග ගමන් කරන ආකාරය තීරණය වේ. මේවා නිවැරදිව වටහා ගැනීමෙන් චීන සබ්මැරීනවලට තමන්ගේ සෝනාර් පද්ධති උපරිම කාර්යක්ෂමතාවයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරීමටත්, අමෙරිකානු සහ තායිවාන සබ්මැරීන නාශක බලකායන්ගෙන් සූක්ෂම ලෙස මිදීමටත් හැකි වේ.

• ‘පාරදෘශ්‍ය සාගර’ ජාලය : චීනය විසින් සාගරය පුරා දිය යට සංවේදක, පාවෙන බෝයා සහ සන්නිවේදන පද්ධති සිය ගණනක් ස්ථාපිත කර ඇත. මෙමගින් සාගර පරිසරයේ සිදුවන ක්ෂණික වෙනස්වීම් නිරීක්ෂණය කෙරෙන අතර, එම කලාප හරහා ගමන් කරන විදේශීය සබ්මැරීන පහසුවෙන් හඳුනා ගැනීමට බීජිං පාලනයට හැකියාව ලැබී තිබේ.

3. ‘පළමු දූපත් දාමය’ බිඳ දැමීම

මිලිටරි විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ චීනයේ මෙම දැඩි සිතියම්ගත කිරීමේ මෙහෙයුම් තායිවානයට සහ පිලිපීනයට නැගෙනහිරින් පිහිටි මුහුදු තීරයේ කේන්ද්‍රගත වී ඇති බවයි. මෙම කලාපය භූ-දේශපාලනිකව හඳුන්වන්නේ ‘පළමු දූපත් දාමය’ ලෙසය. අමෙරිකාවට හිතවාදී රාජ්‍යයන්ගෙන් සැදුම්ලත් මෙම කලාපය, ඓතිහාසිකව චීන නාවික හමුදාව පැසිෆික් සාගරයට පිවිසීම වළක්වන ස්වභාවික පවුරක් බඳු විය.

කෙසේ වෙතත්, තායිවානය සහ බටහිර පැසිෆික් කලාපය අවට ඇති ගැඹුරු මුහුදු මාර්ග සවිස්තරාත්මකව සිතියම්ගත කිරීම හරහා මෙම බාධකය බිඳ දැමීමට චීනය සැරසෙයි. යුධමය වාතාවරණයක් මතු වුවහොත්, චීනයේ ප්‍රහාරක සහ න්‍යෂ්ටික සබ්මැරීනවලට කිසිදු බාධාවකින් තොරව, රහසිගතවම පැසිෆික් සාගරයේ ගැඹුරු දිය දහරාවන් වෙත පිවිසීමට මින් මග පෑදේ. මෙලෙස සිදුවුවහොත්, දිය යට ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් දශක ගණනාවක් තිස්සේ අමෙරිකානු නාවික හමුදාව සතුව තිබූ ඒකාධිකාරී වාසිය මුළුමනින්ම අහිමි වී යනු ඇත.