ඉරාන ගැටුම් හේතුවෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතින නැගී එන වෙළඳපොළවල් රැසක ආර්ථික වර්ධන වේගය අඩාල වීම, උද්ධමනය ඉහළ යාම සහ මූල්‍ය අවදානම් වර්ධනය වීම පිළිබඳව ‘ෆිච් රේටින්ග්ස්’ (Fitch Ratings) ආයතනය අනතුරු අඟවයි.

මේ හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට පවතින බිඳෙනසුලු ආර්ථික ප්‍රකෘතිමත් වීම යළිත් වරක් දැඩි බාහිර බලපෑම්වලට ලක්වීමේ අවදානමක් මතුව තිබේ.

මැදපෙරදිග අර්බුදයේ අතුරු ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම, උද්ධමනය පීඩනය, රුපියල ක්ෂය වීම සහ දැඩි මූල්‍ය ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කිරීමට සිදුවීම වැනි ගැටලුවලට මුහුණ දීමට ශ්‍රී ලංකාවට දැනටමත් සිදුව ඇත.

මෙම ගැටුම නිසා ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලට සහ මූල්‍ය ස්ථාවරත්වයට එල්ල වී ඇති පුළුල් බලපෑම හේතුවෙන්, ෆිච් ආයතනය විසින් මේ මාසයේදී නැගී එන වෙළඳපොළ ක්ෂේත්‍ර රැසක පුරෝකථනයන් ‘පිරිහෙමින් පවතින’ මට්ටමකට පහත හෙළා තිබේ.

මෙම තත්ත්වය හමුවේ, ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව පසුගිය මැයි මාසයේදී කිසිවෙකුත් බලාපොරොත්තු නොවූ පරිදි, සිය ප්‍රතිපත්තිමය පොලී අනුපාතිකය පදනම් ලක්ෂ්‍ය 100කින් ඉහළ නංවමින් සියයට 8.75ක් දක්වා වැඩි කිරීමට පියවර ගත්තේය.

එය වසර තුනකට වැඩි කාලයකින් සිදුකළ විශාලතම පොලී අනුපාතික වැඩි කිරීම වේ. මැදපෙරදිග ගැටුම් නිසා ඇති වූ ගෝලීය තෙල් අර්බුදය හේතුවෙන් හටගත් උද්ධමන පීඩනය සහ රුපියල දුර්වල වීම මීට හේතුව ලෙස මහ බැංකුව පෙන්වා දුන්නේය.

ඒ අනුව, පසුගිය අප්‍රේල් මාසයේදී උද්ධමනය සියයට 5.4ක් දක්වා ඉහළ ගිය අතර, ආනයන වියදම් ඉහළ යාම නිසා රුපියල ද පීඩනයකට ලක්විය.

ෆිච් ආයතනයේ නවතම තක්සේරුවට අනුව, මෙම ආර්ථික පීඩනයන් ඉක්මනින් පහව යනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ නොහැක.

ඉරාන යුද්ධය නිසා ඇති වූ තෙල් අර්බුදය හේතුවෙන් බලශක්ති මිල ඉහළ යාම නිසා, පාරිභෝගික වියදම් සීමාවීම සහ ව්‍යාපාරික පිරිවැය ඉහළ යාම මත පදනම්ව ෆිච් ආයතනය සිය 2026 ගෝලීය ආර්ථික වර්ධන පුරෝකථනය සියයට 2.4ක් දක්වා පහත හෙළා ඇත.

ජූනි මාසයේදී තෙල් මිල සාමාන්‍යයෙන් බැරලයකට ඩොලර් 62ක් වනු ඇතැයි ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල (IMF) මීට පෙර ඇස්තමේන්තු කර තිබුණද, පවතින තත්ත්වය හමුවේ බ්‍රෙන්ට් බොරතෙල් මිල ඇතැම් අවස්ථාවලදී බැරලයකට ඩොලර් 100 ඉක්මවා ගොස් තිබේ.

මෙලෙස තෙල් මිල ඉහළ යාම නිසා ලංකාවේ ආනයන වියදම් ඉහළ ගොස් විදේශ විනිමය සංචිතවලට දැඩි පීඩනයක් එල්ල විය හැකිය.

අන්තර්ජාතික මූල්‍ය අරමුදලේ සහාය ඇතිව ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රතිසංස්කරණ වැඩසටහන යටතේ සංචාරක ආදායම, ප්‍රේෂණ සහ අපනයන යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් තිබුණද, පවතින තත්ත්වය ආර්ථිකය ස්ථාවර කිරීමට ගන්නා උත්සාහයන් සංකීර්ණ කරනු ඇතැයි ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පවසති.