රට පිළිගත්තද නැතද, ”මෙම පද්ධතිය බිඳ වැටී ඇති බව” පකිස්තාන අභ්‍යන්තර කටයුතු අමාත්‍යවරයා මෑතකදී ප්‍රකාශ කළ විට, ඔහු ප්‍රධාන වශයෙන් අදහස් කළේ යහපාලනය සහ රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳවයි.

නමුත් එම බිඳවැටීමේ වඩාත්ම වේදනාකාරී සාක්ෂි සෙවීමට කෙනෙකුට පාර්ලිමේන්තුව, සිවිල් සේවය හෝ පොලිසිය දෙස බැලීමට අවශ්‍ය නැත. සාමාන්‍ය සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථානයකට ගොඩවැදීම පමණක් ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත්ය.

එහිදී, ආයතනික අසාර්ථකත්වයේ ප්‍රතිවිපාක මැන බලනු ලබන්නේ දූවිලි එකතු වන ලිපිගොනු වලින් නොව, අපවිත්‍ර වූ රුධිරය, මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙන දරුවන් සහ අකාලයේ නැසෙන මිනිස් ජීවිත මගිනි.

පකිස්තානය මහජන සෞඛ්‍යය වෙනුවෙන් වෙන් කරන්නේ ඉතා අල්ප මුදලකි.

පකිස්තාන ආර්ථික සමීක්ෂණය 2025-26 ට අනුව, මහජන සෞඛ්‍ය වියදම දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) සියයට 0.8 ක් වැනි පහළ මට්ටමක පවතී. උපතේදී ආයු අපේක්ෂාව අවුරුදු 67.8 කි. මිලියන 250 කට අධික ජනගහනයක් සිටින රටක, මෙම දත්ත මගින් රජය ප්‍රමුඛතාව දෙන්නේ කුමකටද යන්න පැහැදිලිව පෙන්නුම් කරයි.

වඩාත්ම තිගැස්මකට ලක්වන සාක්ෂිය ලැබෙන්නේ එච්.අයි.වී. (HIV) වෛරස ව්‍යාප්තියෙනි.

මෙහිදී පකිස්තානය ගමන් කරන්නේ ගෝලීය ප්‍රවණතාවට සම්පූර්ණයෙන්ම පටහැණිවය.

2010 වසරේ සිට ලොව පුරා නව එච්.අයි.වී. ආසාදනයන් සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවෙමින් පවතින අතර, ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ පෙරදිග මධ්‍යධරණී කලාපය තුළ වේගයෙන්ම ව්‍යාප්ත වන එච්.අයි.වී. වසංගතයක් සහිත රටක් බවට පකිස්තානය පත්ව ඇත.

පකිස්තානුවන් 3,50,000 ක් පමණ එච්.අයි.වී. ආසාදිතයන් ලෙස ජීවත්වන බවට ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, ඉන් පස්දෙනෙකුගෙන් හතරදෙනෙකුම තමන් ආසාදිතයන් බව පවා නොදනිති.

වඩාත්ම කම්පන සහගත කරුණ වන්නේ දරුවන්ට මෙම වෛරසය ආසාදනය වන ආකාරයයි. 2019 වසරේදී සින්ධ් ප්‍රාන්තයේ රටෝඩෙරෝ ප්‍රදේශයේ ළමුන් සිය ගණනකට එච්.අයි.වී. ආසාදනය වී ඇති බව තහවුරු වීමත් සමඟ එය ජාත්‍යන්තරයේ දැඩි අවධානයට ලක්විය. ආරක්ෂිත නොවන එන්නත් භාවිතය, දුර්වල ආසාදන පාලනය සහ නිසි ලෙස නියාමනය නොවන වෛද්‍ය ක්ෂේත්‍රය මෙයට ප්‍රධාන හේතු ලෙස හඳුනා ගැනුණි.

වසර හතකට පසුවත්, රට තවමත් මුහුණ දෙමින් සිටින්නේ එම බිහිසුණු අර්බුදයටමය. පකිස්තාන වෛද්‍ය සංගමය (PMA) උපුටා දක්වන දත්ත වලට අනුව, 2026 වසරේ පළමු කාර්තුව තුළ පමණක් සින්ධ් ප්‍රාන්තයෙන් නව එච්.අයි.වී. ආසාදිතයන් 894 දෙනෙකු වාර්තා වී ඇති අතර, ඊට කුඩා ළමුන් 329 දෙනෙකු ද ඇතුළත් වේ.