May 5, 2026
ශ්රී ලංකාව දරුණු ආර්ථික අර්බුදයකින් ගොඩ ඒමට උත්සාහ කරන නමුත්, චීනය සමඟ වර්ධනය වන වෙළඳ අසමතුලිතතාව හේතුවෙන් අවදානම් නිර්මාණය වෙමින් තිබේ. 2025 වන විට චීනය ශ්රී ලංකාවේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවා බවට පත්විය. බැලූ බැල්මට මෙය ධනාත්මක වර්ධනයක් ලෙස පෙනෙන්නට පුළුවන. කෙසේ වෙතත්, සංඛ්යා පිටුපස ඇති යථාර්ථය කනස්සල්ලට කරුණකි. ශ්රී ලංකාව චීනයට අපනයනය කරනවාට වඩා බොහෝ සෙයින් චීනයෙන් ආනයනය කරන අතර, එමඟින් රටේ ආර්ථිකයට පීඩනයක් එල්ල කරන විශාල වෙළඳ හිඟයක් නිර්මාණය වේ.
මෑත කාලීන දත්ත පෙන්වා දෙන්නේ, ශ්රී ලංකාව චීනයෙන් ඩොලර් බිලියන 5.2 ක් පමණ වටිනා භාණ්ඩ ආනයනය කරන අතර, චීනයට සිදුකරන අපනයන ඩොලර් මිලියන 337ක් පමණ කුඩා වන බවයි. මෙය ඩොලර් බිලියන 4.9 ක පමණ දැවැන්ත වෙළඳ හිඟයකට හේතු වී තිබේ. සරලව කිවහොත්, ශ්රී ලංකාව චීනයට භාණ්ඩ විකිණීමෙන් උපයන මුදලට වඩා බොහෝ මුදලක් චීනයෙන් භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට වැයකරයි. මෙම පරතරය භයානක වන්නේ, එමගින් ණය ගෙවීමට සහ ඉන්ධන හා ඖෂධ වැනි අවශ්ය ආනයන මිලදී ගැනීමට අත්යවශ්ය වන රටේ විදේශ මුදල් සංචිත සිඳීයන බැවිනි.
මෙම අසමතුලිතතාවට එක් ප්රධාන හේතුවක් වන්නේ චීනයේ ශක්තිමත් නිෂ්පාදන අංශයයි. සහනාධාර ඇතුළුව රජයේ දැඩි සහයෝගයෙන් චීන සමාගම් ප්රතිලාභ ලබයි. උපායමාර්ගික සහ ජාත්යන්තර අධ්යයන මධ්යස්ථානයට අනුව, මෙම සහනාධාර චීන ව්යාපාරවලට ජාත්යන්තර වෙළඳපොළවල ඉතා අඩු මිලට නිෂ්පාදන විකිණීමට ඉඩ සලසයි. බොහෝ විට “ඩම්පින්” ලෙස හඳුන්වන මෙම ක්රියාව ශ්රී ලංකාවේ දේශීය කර්මාන්තවලට තරඟ කිරීම අතිශයින් දුෂ්කර කරයි.
මෙහි බලපෑම දැනටමත් දැකගත හැකිය. 2026 පෙබරවාරි මාසයේදී චීනයෙන් ආනයනය 100%කට වඩා තියුණු ලෙස වැඩි විය. විශේෂයෙන් ඉලෙක්ට්රොනික උපකරණ සහ මෝටර් රථ වැනි අංශවල ලාභ චීන නිෂ්පාදන ශ්රී ලංකා වෙළඳපොළට ගලා එයි. දේශීය නිෂ්පාදකයින්ට මෙම අඩු මිල ගැලපෙන්නේ නැත. එමඟින් නිෂ්පාදනය අඩුවීම, රැකියා අහිමිවීම සහ සමහර අවස්ථාවල දේශීය ව්යාපාර සම්පූර්ණයෙන්ම වසා දැමීම සිදුවේ. කාලයත් සමඟ මෙය “නිෂ්පාදන රික්තයක්” නිර්මාණය කරයි, එහිදී ශ්රී ලංකාව තමන්ගේම නිෂ්පාදනය වෙනුවට ආනයනික භාණ්ඩ මත යැපීමට සිදුවේ.
තවත් කනස්සල්ලට කරුණක් වන්නේ, ශ්රී ලංකාව සහ චීනය අතර යෝජිත නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම (FTA) ය. නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් සාමාන්යයෙන් වෙළඳාම වැඩි කිරීමට අදහස් කරන නමුත්, මෙමගින් තත්වය තවත් නරක අතට හැරිය හැකි බවට විශේෂඥයෝ අනතුරු අඟවති. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල වැනි සංවිධාන පෙන්වා දී ඇත්තේ, එවැනි ගිවිසුම් බොහෝ විට කුඩා රාජ්යයන්ට වඩා විශාල රාජ්යයන්ට ප්රතිලාභ ලබාදෙන බවයි.
නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම මගින් ශුන්ය තීරුබදු පොරොන්දු වුවද, එහි සැඟවුණු අභියෝග තිබේ. චීනය බොහෝ විට සනීපාරක්ෂක සහ ශාක සනීපාරක්ෂක (SPS) ප්රමිතීන් සහ සංකීර්ණ “සම්භව නීති” වැනි දැඩි නීති භාවිත කරන අතර, එමඟින් තේ සහ රබර් වැනි ශ්රී ලාංකික නිෂ්පාදනවලට චීන වෙළඳපොළට ඇතුළුවීම දුෂ්කර විය හැකිය. ඒ සමඟම, ශ්රී ලංකාවට චීන ආනයන සඳහා බදු ඉවත් කිරීමට සිදුවනු ඇත. මෙමගින් වැදගත් ආදායම් මාර්ගයක් වන රේගු බදු නිදහස් කර, රජයේ ආදායම අඩු කළ හැකි අතර ආනයන තවදුරටත් වැඩි කළ හැකිය.
මෙම අවදානම් වළක්වා ගැනීම සඳහා, ශ්රී ලංකාව තම වෙළඳ උපායමාර්ගය නැවත සිතා බැලිය යුතුය. එක් රටක් මත අධික ලෙස යැපීම දිගු කාලීන ආර්ථික ස්ථාවරත්වය සඳහා ආරක්ෂිත නොවේ. ඒ වෙනුවට, ශ්රී ලංකාව තම වෙළඳ සබඳතා විවිධාංගීකරණය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ යුතුය.
අපනයන වඩාත් ඵලදායී ලෙස ප්රවර්ධනය කිරීම එක් වැදගත් පියවරකි. ඇඟලුම් සහ සැකසූ කෘෂිකාර්මික භාණ්ඩ වැනි ප්රධාන අපනයන අවහිර කරන සීමාවන් ඉවත් කිරීම සඳහා ශ්රී ලංකාවට චීනය සමඟ සාකච්ඡා කළ හැකිය. ඒ සමඟම, රට අනෙකුත් කලාප සමඟ වෙළඳ සබඳතා ශක්තිමත් කළ යුතුය. ඉන්දියාව සහ අග්නිදිග ආසියානු ජාතීන්ගේ සංගමයේ (ASEAN) රටවල් සමඟ වෙළඳාම පුළුල් කිරීම තනි වෙළඳපොළක් මත යැපීම අඩු කිරීමට උපකාරී වේ.
ශ්රී ලංකාවට තම කර්මාන්ත ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ජාත්යන්තර වෙළඳ නීති ද භාවිත කළ හැකිය. විදේශීය භාණ්ඩ අසාධාරණ ලෙස අඩු මිලට අලෙවි කරන විට, ලෝක වෙළඳ සංවිධානය රටවලට ‘ප්රපාතන විරෝධී’ පියවරවල යෙදීමට ඉඩ දෙයි. මෙම මෙවලම් ඥානවන්තව භාවිත කිරීමෙන්, ශ්රී ලංකාවට දේශීය ව්යාපාරවලට සහාය විය හැකි අතර අසාධාරණ තරඟකාරිත්වය වළක්වා ගත හැකිය.
අවසාන වශයෙන් කිවහැක්කේ, ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථික ප්රකෘතිය රඳා පවතින්නේ එහි වෙළඳ ප්රතිපත්තිවල සමතුලිතතාව ප්රවේශමෙන් පවත්වා ගැනීම මත ය. චීනය වැදගත් හවුල්කරුවෙකු ලෙස පවතින නමුත්, වර්තමාන අසමතුලිතතාව තවදුරටත් අවදානම්සහගත කර බරපතල තත්වයන් ඇතිකළ හැකිය. විකල්ප ක්රියාමාර්ගයක් නොමැතිව, රට ආනයන මත දැඩි ලෙස රඳා පවතින චක්රයකට වැටිය හැකි අතර, භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය හා අපනයනය කිරීමේ හැකියාව අහිමි විය හැකිය. එමනිසා, දිගු කාලීන වර්ධනය සහ ස්ථාවරත්වය සඳහා විවිධාංගීකරණය සහ අගය එකතු කළ අපනයන කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන වඩා දක්ෂ, සමබර වෙළඳ ප්රවේශයක් මේ මොහොතේ ශ්රී ලංකාවට අත්යවශ්ය වේ.
