දශකයකට ආසන්න කාලයක් රජයේ භාරයේ රඳවාගෙන සිටි ‘සුජීවා’ නම් කෙනරගේ මරණය, ශ්‍රී ලංකාවේ වනජීවී අපරාධ සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීමේදී වගවීම, විනිවිදභාවය සහ කඩිනම් ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා නව ඉල්ලීම් මතු කිරීමට හේතු වී තිබේ.

කෙනරගේ මරණය වටා ඇති තත්ත්වයන් පිළිබඳ වහාම පුළුල් පරීක්ෂණයක් ආරම්භ කරන ලෙස පරිසර සංරක්ෂණඥ සහ පර්යේෂක සුපුන් ලහිරු ප්‍රකාශ් පරිසර අමාත්‍යාංශය සහ අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ඇතුළු බලධාරීන්ගෙන් ඉල්ලා තිබේ.

ඔහුගේ ඉල්ලීම මෙම සිදුවීම හුදකලා ඛේදවාචකයක් ලෙස නොව පීඩාකාරී රටාවක කොටසක් ලෙස දකින සංරක්ෂණවේදීන් අතර වැඩෙන නොසන්සුන්තාවට සහාය දක්වයි.

වන අලි නීති විරෝධී ලෙස අල්ලා ගැනීම සහ වෙළඳාම් කිරීම සම්බන්ධ ඉහළ පෙළේ නඩුවක් සම්බන්ධයෙන් ‘සුජීවා’ 2016 පෙබරවාරි මාසයේදී වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.

වසර ගණනාවක් ඇය උඩවලවේ රැඳවුම් මධ්‍යස්ථානයක රජයේ අධීක්ෂණය යටතේ සිටි අතර, පසුව එහිදී ඇය පැටවකු බිහි කළාය.

2021 දී, එවක රජය විසින් මව සහ පැටවා යන දෙදෙනාම ජාවාරම් නඩුවට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්ට අංක 2241/41 ගැසට් නිවේදනය හරහා නැවත මුදා හැරීමට ගත් පියවර පුළුල් මහජන කෝපයක් ඇති කළේය.

බොහෝ දෙනෙක් මෙම තීරණය නීති විරෝධී වනජීවී වෙළඳාම නීත්‍යනුකූල කළ හැකි භයානක පූර්වාදර්ශයක් ලෙස සැළකූහ.

පාරිසරික කණ්ඩායම්වල නීතිමය මැදිහත්වීමෙන් පසුව, අධිකරණය විසින් අලි ඇතුන් වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව භාරයේ රැඳී සිටින බව සහතික කරමින් අදාළ නිදහස් කිරීම නවතා දැමීය.

සුජීවාගේ හදිසි සහ වාර්තා වන පරිදි ‘සැක සහිත’ මරණය මෙම පැරණි තුවාල නැවත පාරා ඇති අතර ප්‍රශ්න ද මතු කර ඇත.

“අපට දැන් නොසළකා හැරිය නොහැකි බරපතළ ගැටළුවක් තිබෙනවා – මෙම අලියා රජයේ භාරයේ සිටියදී මිය ගියේ ඇයි? බලධාරීන් විසින් වසර ගණනාවක් රඳවාගෙන සිටින වැඩිහිටි අලියකු පැහැදිලි සහ සාධාරණීකරණය කළ හැකි පැහැදිලි කිරීමකින් තොරව මිය ගියහොත්, එමගින් පෙන්නුම් කරන්නේ පද්ධතියේ පවතින අඩුපාඩු. එක්කෝ නොසැළකිලිමත්කමක් හෝ ඊට වඩා බොහෝ සැළකිලිමත් දෙයක් වෙන්නත් පුළුවන්” යනුවෙන් සුපුන් පැවසීය.

අලි ජාවාරම් ජාලවලට සම්බන්ධ යැයි කියනු ලබන පුද්ගලයන් අතර පැතිර යන ප්‍රකාශයන්ට අනුව, සුජීවා මාස ගණනාවක් රෝගාතුරව සිටි අතර ප්‍රමාණවත් පශු වෛද්‍ය අවධානයක් නොලැබෙන්නට ඇත.

මෙම ප්‍රකාශයන් සත්‍යාපනය කර නොමැති අතර, ඒවා දැනටමත් සංවේදී නඩුවකට තවත් සංකීර්ණත්වයක් සහ සැකයක් එක් කරයි.

සුපුන් අනතුරු අඟවන්නේ පවතින තත්ත්වය නොසැළකිල්ලෙන් ඔබ්බට යන බවයි.

“මෙම මරණය උපායමාර්ගිකව භාවිත කළ හැකි බවට අවදානමක් තිබෙනවා, භාරකාර සතුන් රාජ්‍ය රැකවරණය යටතේ මිය යනවා නම්, එවැනි සතුන් නැවත ලබා ගැනීම සඳහා සැකකරුවන්ගේ තර්ක ශක්තිමත් කරගන්න පුළුවන්, ඔවුන් පෞද්ගලික භාරකාරත්වයේ දී ආරක්ෂිතව ඉන්න බව කියන්න පුළුවන් ඇතැයි. මෙය භයානක තත්වයක්” යැයි ඔහු සඳහන් කළේය.

වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව අපකීර්තියට පත් කිරීමේ අරමුණින්, ඕනෑම පාර්ශවයක් හිතාමතාම හානියක් සිදු කර තිබේද යන්න සළකා බැලිය යුතු බව ඔහු පැවසීය.