ඇතැම් දේ රුපියල් ශතවලින් ගණනය කිරීම දුෂ්කරය.

නාසා ආයතනයේ අභ්‍යවකාශ වැඩසටහන් නිසැකවම අයත් වන්නේ එම කාණ්ඩයටය.

නාසා ආයතනයට දැවැන්ත වාර්ෂික අයවැයක් ඇති අතර, ඊට අභ්‍යවකාශ යානා, දුරේක්ෂ සහ කාලගුණ සහ ග්‍රහක පුරෝකථනය ඇතුළත් වේ.

ඒ අතරට ඇතුළත් වූ ඔරියන් කැප්සියුලය ඉතිහාසයට එක්වන්නේ ලොව ඕනෑම මිනිසකු පෘථිවියෙන් වඩාත් ඈතට රැගෙන ගිය ආටෙමිස් II මෙහෙයුමට දායක වූ කප්සියුලය ලෙසය.

ගගනගාමීන් හතර දෙනෙකු රැගෙන ගොස් ඉතිහාසයක් නිර්මාණය කළ මෙම මෙහෙයුමේ පිරිවැය සහ සමස්ත ලක්ෂ්‍යය පිළිබඳ බොහෝ දෙනෙක් ප්‍රශ්න කළහ.

දින 10ක මෙහෙයුමක් සඳහා ගිය ආටෙමිස් II හි අභ්‍යන්තර වැසිකිළිය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇත.

එය අක්‍රිය වී ඇතිවා පමණක් නොව, වාර්තා වූ පරිදි ඒ සඳහා ඩොලර් මිලියන 23ක් ද වැය වී තිබිණි.

අතීත ව්‍යාපෘති මෙන්ම, ආටෙමිස් II නාසා ආයතනය විසින් නිර්මාණය කරන ලද නමුත් බෝයිං, නෝත්‍රොප් ග්‍රම්මන් සහ ලොක්හීඩ් මාටින් වැනි අභ්‍යවකාශ සමාගම් විසින් එය එකලස් කරන ලදී.

2021 නොවැම්බර් මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද නාසා හි පරීක්ෂක ජෙනරාල්වරයාගේ වාර්තාවකට අනුව, තනි කාර්ය මණ්ඩල ඔරියන් කැප්සියුලයක් තැනීම සහ දියත් කිරීම සඳහා ඩොලර් බිලියන 1ක් පමණ වැය වේ.

යුරෝපීය අභ්‍යවකාශ ඒජන්සිය විසින් සපයන ලද ‘සේවා මොඩියුලය’ සඳහා ඩොලර් මිලියන 300ක් වැයවිය.

අභ්‍යවකාශ දියත් කිරීමේ පද්ධතිය ලෙස හඳුන්වන එහි රොකට් බූස්ටර ඇතුළුව දියත් කිරීමේ වාහනයට ඩොලර් බිලියන 2.2ක් පමණ වැය වන අතර අවසානයේ ජංගම දියත් කිරීම් ඇතුළුව අවශ්‍ය භූමි යටිතල පහසුකම් සඳහා තවත් ඩොලර් මිලියන 570ක් වැය වී තිබිණි.

එනම් ආටෙමිස් I සිට IV දක්වා සෑම ගුවන් ගමනකටම ඩොලර් බිලියන 4.1ක් පමණ වැය වේ.

විශ්වාසදායක ගිණුම්කරණයක් නොමැතිකම සම්බන්ධයෙන් අදාළ වාර්තාව ඒජන්සියට අවවාද කළ නමුත් 2025 දක්වා ආටෙමිස් ව්‍යාපෘතිය සඳහා ඩොලර් බිලියන 93ක ප්‍රක්ෂේපිත ඇස්තමේන්තුවක් ඉදිරිපත් කළේය.

නාසා යනු ලෝකයේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ අභ්‍යවකාශ ඒජන්සියයි.

1958 සිට උද්ධමනය සඳහා සකස් කළ විට එයට ඩොලර් ට්‍රිලියන 1.9කට වඩා සමුච්චිත අරමුදල් ලැබී ඇත.

ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ පළමු ධුර කාලය තුළ, නාසා ආයතනය නැවත සඳ ගමන සඳහා තල්ලු කර තිබිණි.

කෙසේවෙතත් ඔහුගේ දෙවන ධුර කාලය තුළ, ඔහු එහි 2026 අයවැය 25%කින් පමණ අඩු කිරීමට යෝජනා කළ නමුත් මෙම ඉල්ලීම් බොහොමයක් කොංග්‍රසය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.

ඒ සමඟම, රජයේ කාර්යක්ෂමතා දෙපාර්තමේන්තුව සහ ෆෙඩරල් සේවකයන් කපා හැරීමට දරන උත්සාහයන් නිසා ආයතනය කැළඹීමට ලක් විය.

සේවකයන් 4,000ක් පමණ ඉවත් වී ඇත හෝ ඉක්මනින් පිටව යනු ඇඇති අතර එය එහි පෙර ශ්‍රම බලකායෙන් පහෙන් එකක් පමණ වේ.

දෙසැම්බර් මාසයේදී, ට්‍රම්ප් සඳ ගමන සඳහා ඔහුගේ තල්ලුව දෙගුණ කර අභ්‍යවකාශයේ එක්සත් ජනපද පැවැත්ම පුළුල් කිරීම සඳහා විධායක නියෝගයකට අත්සන් කළේය.

2028 වන විට ඇමරිකානුවන් නැවත සඳට ගෙන ඒම සහ 2030 වන විට න්‍යෂ්ටික ප්‍රතික්‍රියාකාරක ඇතුළුව ස්ථිර චන්ද්‍ර මුරපොලක් පිහිටුවීම එහි අරමුණයි.

ඇමරිකානුවන් සාමාන්‍යයෙන් නාසා ආයතනයට සහාය දක්වන නමුත් අභ්‍යවකාශයට සිදුකරන මිනිස් මෙහෙයුම් සම්බන්ධයෙන් වඩාත් සැක සහිත තත්ත්වයන් තිබේ.

අනෙක් අතට, එක්සත් ජනපද දේශපාලනඥයන්ගෙන් බහුතරයක් දිගු කලක් තිස්සේ නාසා රසිකයන් වී ඇත.

අද බොහෝ දෙනෙකුට ග්‍රහලෝක ගවේෂණය සහ දහස් ගණනක් චන්ද්‍රිකා සහ අන්තර්ජාතික අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය නිහඬව ගමන් කරන පෘථිවි කක්ෂයේ පෙරමුණ ගැනීමට එක්සත් ජනපදයට අවශ්‍යතාවක් පෙනේ.

“වරදක් නොකරන්න, අපි චීනය සමඟ නව අභ්‍යවකාශ තරඟයක යෙදී සිටිමු,” යනුවෙන් 2025 සරත් සෘතුවේ දී සෙනෙට් කමිටු විභාගයකදී සෙනෙට් සභික ටෙඩ් කෲස් අනතුරු ඇඟවීය.

මෙම “නව අභ්‍යවකාශ තරඟයට” අරමුදල් සැපයීම සඳහා, කොංග්‍රසය 2026 සඳහා නාසා ආයතනයට ඩොලර් බිලියන 24.4ක් වෙන් කළ අතර එය සියලුම ෆෙඩරල් වියදම්වලින් 0.35%ක් පමණ වේ.

2027 සඳහා ඒජන්සියේ අයවැය ඉල්ලීම ඩොලර් බිලියන 18.8ක් අඩු කරන ලද අතර එය ට්‍රම්ප් පරිපාලනය අරමුදල් 25%කින් පමණ අඩු කිරීමට ගත් දෙවැනි උත්සාහයයි.