දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් ඇති වූ විනාශයට මුහුණ දීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ ණය ගෙවීම් අත්හිටුවන ලෙස නොබෙල් ත්‍යාගලාභී ජෝසප් ස්ටිග්ලිට්ස් ඇතුළු ලොව ප්‍රමුඛ පෙළේ ආර්ථික විද්‍යාඥයන් පිරිසක් ඉල්ලා තිබේ.

ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක ‘රටේ ඉතිහාසයේ විශාලතම හා වඩාත්ම අභියෝගාත්මක ස්වාභාවික ව්‍යසනය’ ලෙස හැඳින්වූ මෙම සිදුවීමෙන් දිවයින පුරා පුද්ගලයන් 600කට වැඩි පිරිසක් මිය ගිය අතර නිවාස රැසක් විනාශ විය.

2022 දී රජය ණය ආපසු ගෙවීම් පැහැර හැරීමෙන් පසු ණයහිමියන් සමඟ දීර්ඝව සාකච්ඡා කර පසුව, පසුගිය වසරේ රටේ ඩොලර් බිලියන 9ක ජාතික ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කෙරිණි.

නමුත් සංවර්ධන ක්‍රියාකාරීන් එවක අනතුරු ඇඟවූයේ ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ගෙවන්නන් මත ඇති බර තිරසාර නොවන බවයි.

සුළි කුණාටුවට පෙර, වාර්ෂික ආපසු ගෙවීම් රජයේ ආදායමෙන් 25%ක් පමණ වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී.

එය අන්තර්ජාතික හා ඓතිහාසික ප්‍රමිතීන්ට අනුව ඉහළ මට්ටමකි.

ගෝලීය විශේෂඥයන් 120 දෙනෙකුගෙන් යුත් කණ්ඩායම නිවේදනයක් නිකුත්කරමින් කියා සිටියේ, පාරිසරික විනාශයේ පරිමාණය සැළකිල්ලට ගෙන, රටේ ආපසු ගෙවීම් කළමනාකරණය කළ හැකි මට්ටමකට යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම සඳහා නව ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් කළ යුතු බවයි.

ස්ටිග්ලිට්ස් සමඟ, අත්සන් කළ අය අතර එක්සත් ජනපදයේ මැසචුසෙට්ස් ඇම්හර්ස්ට් විශ්වවිද්‍යාලයේ කීර්තිමත් ඉන්දියානු සංවර්ධන ආර්ථික විද්‍යාඥ ජයති ගෝෂ්, ආර්ජන්ටිනාවේ හිටපු ආර්ථික අමාත්‍ය මාටින් ගුස්මාන්, අසමානතා විශේෂඥ තෝමස් පිකෙටි සහ ධනවාදය සහ පරිසරය පිළිබඳ පුළුල් ලෙස ප්‍රචලිත පොතක් වන ඩෝනට් ඉකොනොමික්ස් හි කතුවරිය වන කේට් රාවර්ත් ඇතුළත් වේ.

“මෑත කාලීන සුළි කුණාටුව, පුළුල් ගංවතුර සහ නායයෑම් හේතුවෙන් ඇති වූ දැඩි ආර්ථික කම්පනයකට ශ්‍රී ලංකාව දැන් මුහුණ දී සිටින අතර, එමඟින් යටිතල පහසුකම්, ජීවනෝපායන් සහ ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන අංශවලට පුළුල් හානියක් සිදු වී තිබේ,” යනුවෙන් ඔවුන් පවසා ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ බාහිර ස්වෛරී ණය ගෙවීම් වහාම අත්හිටුවීම සහ නව තත්ත්වයන් යටතේ ණය තිරසාරභාවය යථා තත්ත්වයට පත් කරන නව ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමක් කළ යුතු බව ඔවුන් සඳහන් කර ඇත.

2024 ණය ප්‍රතිව්‍යුහගත කිරීමේ ගනුදෙනුවෙන් පසුව, සමහර ආයෝජකයන් අපේක්ෂිත ආපසු ගෙවීම් සඳහා කප්පාදුවක් පිළිගැනීමෙන් පසුව, පෞද්ගලික අංශයේ ණයහිමියන් තවමත් එක්සත් ජනපද රජයට වඩා ශ්‍රී ලංකාවට 40%ක ලාභයක් ලබා දීමට සූදානම්ව සිටින බව ඩෙබ්ට් ජස්ටිස් ප්‍රචාරක කණ්ඩායම විසින් කරන ලද පර්යේෂණයකින් හෙළි විය.

පසුගිය මාසයේ සුළි කුණාටුව ඇති වූ දා සිට, ශ්‍රී ලංකා රජය ක්ෂණික අර්බුදයෙන් මිදීමට IMF වෙතින් ඩොලර් මිලියන 200ක හදිසි ණයක් ඉල්ලා ඇත.

‘වේගවත් මූල්‍යකරණ මෙවලම’ යටතේ මෙම ගෙවීම් සාමාන්‍යයෙන් වසර තුනක් හෝ පහක් ඇතුළත ආපසු ගෙවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.

දේශගුණික විශේෂඥයන්ගේ සන්ධානයක් වන World Weather Attribution හි විද්‍යාඥයන් සඳහන් කරන්නේ ගෝලීය උණුසුම ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම මෑත සතිවල දැඩි ලෙස බලපෑමට ලක් වූ ඉන්දුනීසියාව සහ මැලේසියාව ඇතුළු අනෙකුත් ආසියානු රටවල ගංවතුරේ බරපතළකම උග්‍ර කිරීමට ඉඩ ඇති බවයි.

දිට්වා සුළි කුණාටුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ජනතාවට ඇති වූ විනාශකාරී බලපෑම් හඳුනා ගත් බව එක්සත් රාජධානියේ රජයේ ප්‍රකාශකයෙක් පැවසීය.

“මේ නිසා මානුෂීය ආධාර සහ අන්තර්ජාතික සම්බන්ධීකරණය තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ යථා තත්ත්වයට පත්වීමට සහාය වීමට අපි කැපවී සිටිනවා. හදිසි සැපයුම් සහ ජීවිතාරක්ෂක සත්කාර ලබා දීම සඳහා අපි දැනටමත් රතු කුරුස සංවිධානය, එක්සත් ජාතීන්ගේ හවුල්කරුවන් සහ සිවිල් සමාජ සංවිධාන හරහා පවුම් මිලියන 1ක මානුෂීය සහයෝගයක් ලබා දී තිබෙනවා.” යනුවෙන් ඔහු පවසා ඇත.