November 22, 2026

ශ්‍රී ලංකාවේ මහා පරිමාණ සංවර්ධන ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී තවදුරටත් දැඩි ප්‍රමාදයන් සිදුවෙමින් පවතින අතර, මේ වසර සඳහා වෙන් කර ඇති රුපියල් බිලියන 632 ක මුදලින් ජුනි මාසය වන විට වැය කර ඇත්තේ සියයට 15 ක් පමණි.

2026 වසරේ මැද භාගය වන විට වෙන් කරන ලද ප්‍රතිපාදනවලින් රුපියල් බිලියන 246.21 ක් (සියයට 38.9 ක්) භාවිත කිරීමට ඉලක්ක කර තිබුණද, ජුනි මස අවසානය වන විට සැබෑ වියදම රුපියල් බිලියන 96.80 ක් වී තිබේ.

2026 දෙවැනි කාර්තුව සඳහා ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ සහ අධීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදු කරන ලද “මහා පරිමාණ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිවල ප්‍රගතිය” නම් සමාලෝචන වාර්තාවට රුපියල් බිලියනයකට වඩා වැඩි පිරිවැයක් දරන සංවර්ධන ව්‍යාපෘති 210 ක් ඇතුළත් විය. එම කාලසීමාව තුළ නව මහා පරිමාණ ව්‍යාපෘති 11 ක් ඊට එක් කර තිබුණි.

සමස්ත ව්‍යාපෘති සංඛ්‍යාවෙන් 26 ක් විදේශ ආධාර යටතේද, 66 ක් විදේශ ණය යටතේද, 118 ක් දේශීය අරමුදල් යටතේද ක්‍රියාත්මක වේ. ඒවායේ සමස්ත ඇස්තමේන්තුගත පිරිවැය රුපියල් ට්‍රිලියන 3.7 ක් වන අතර, ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ ඉතිරි වැඩ කටයුතු අවසන් කිරීම සඳහා තවත් රුපියල් ට්‍රිලියන 1.8 ක මුදලක් අවශ්‍ය වේ.

මේ වසරේ වෙන් කර ඇති ප්‍රතිපාදනවලින් රුපියල් බිලියන 31.80 ක් විදේශ ආධාර වන නමුත්, අරමුදල් මූලාශ්‍ර හතර අතුරින් මන්දගාමීම ප්‍රගතියක් පෙන්නුම් කරන්නේද විදේශ ආධාර මත ක්‍රියාත්මක වන ව්‍යාපෘති වේ. වසරේ මැද භාගය වන විට ඉන් වැය කර ඇත්තේ රුපියල් බිලියන 2.51 ක් පමණි.

ඉන්දියානු ආධාර යටතේ ක්‍රියාත්මක වන නිවාස 10,000 ව්‍යාපෘතියේ සිව්වන අදියර මෙලෙස බලපෑමට ලක් වූ ව්‍යාපෘතිවලින් එකකි. 2023 නොවැම්බර් මාසයේදී ආරම්භ කර ලබන වසරේ නොවැම්බර් මාසයේදී අවසන් කිරීමට නියමිතව තිබුණද, වාර්තාවට අනුව එහි භෞතික ප්‍රගතිය සියයට 10.32 ක් පමණක් බව පෙන්නුම් කරයි.

අරමුදල් භාවිතය අඩු වීමට හේතුව භාණ්ඩාගාරය විසින් මුදල් නිදහස් කිරීමේ ප්‍රමාදයක් නොව, ව්‍යාපෘති ක්‍රියාකාරකම් අපේක්ෂිත පරිදි ක්‍රියාත්මක නොවීම බව එම වාර්තාව පෙන්වා දෙයි. එමෙන්ම, දෙවන කාර්තුව අවසන් වන විට රුපියල් බිලියන 12.5 ක බිල්පත් නොගෙවා තිබූ බවද එහි සඳහන් වන අතර, ඉන් පෙන්නුම් කෙරෙන්නේ සිදු කරන ලද වැඩ කටයුතු සඳහා ගෙවීම් කිරීමේදී ගොඩගැසී ඇති ප්‍රමාදයකි.

මේ වසරේ දෙවැනි කාර්තුව වන විට ව්‍යාපෘති 47 ක් අවසන් කිරීමට නියමිතව තිබුණද, ඉන් අවසන් කර ඇත්තේ ව්‍යාපෘති 10 ක් පමණි. එම කාලසීමාව තුළ ව්‍යාපෘති 20 ක කිසිදු භෞතික ප්‍රගතියක් සිදුවී නොමැත.

බොහෝ ව්‍යාපෘති වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඇදෙමින් පවතී. 2007 වසරේදී ආරම්භ කළ පල්ලෙකැලේ බන්ධනාගාර ව්‍යාපෘතිය තවමත් අවසන් වී නොමැති බවත්, ආරක්ෂක මූලස්ථාන ව්‍යාපෘතිය සඳහා වසර 10 කට වැඩි කාලයක් දීර්ඝ කිරීම් ලබා දී ඇති බවත් වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

වෙනත් මූලාශ්‍ර හරහා මූල්‍යනය කෙරෙන ව්‍යාපෘති හා සසඳන විට, දේශීය සම්පත් මගින් අරමුදල් සපයන මහා පරිමාණ සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිවල මූල්‍ය භාවිතය සාපේක්ෂව ඉහළ මට්ටමක පවතින බව මෙම සමාලෝචනයෙන් අනාවරණය වී තිබේ.

සමස්ත ව්‍යාපෘතිවලින් තුනෙන් එකක් තීරණාත්මක හෝ විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ යුතු ව්‍යාපෘති ලෙස ලකුණු කර ඇති අතර, ඉන් බොහොමයක් නිවාස, ඉදිකිරීම් සහ ජල සම්පාදන අමාත්‍යාංශයට මෙන්ම ප්‍රවාහන, මහාමාර්ග සහ නාගරික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශයට අයත් ව්‍යාපෘති වේ.

පළමුව සඳහන් කළ අමාත්‍යාංශය යටතේ ඇති විදේශ ආධාර මත ක්‍රියාත්මක වන මහා පරිමාණ ජල සම්පාදන ව්‍යාපෘති බොහොමයක් සියයට 96–99 ක පමණ ප්‍රගතියක් අත්කර ගෙන ඇතත්, ඒවායේ මුල් නියමිත කාලසීමාවන් පසු වී දැනට වසර පහක් පමණ සිට වසර 12 ක් දක්වා කාලයක් ගත වී තිබේ. උදාහරණයක් ලෙස, යාපනය – කිලිනොච්චි ජල සම්පාදන හා සනීපාරක්ෂක ව්‍යාපෘතිය මාස 148 කින් දීර්ඝ කර ඇත.

මහාමාර්ග අමාත්‍යාංශය යටතේ මේ වන විට සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් කර තිබිය යුතු ව්‍යාපෘති කිහිපයක්ම තවමත් සියයට 60–90 ක මට්ටමේ පවතින බව වාර්තාව පෙන්වා දෙයි. ඒවායින් බොහොමයකට මූල්‍ය ප්‍රතිපාදන සපයනු ලබන්නේ අන්තර්ජාතික සංවර්ධනය සඳහා වූ ඔපෙක් අරමුදල සහ සෞදි අරමුදල විසිනි. එම ව්‍යාපෘති 14 න් හයක්ම දැනටමත් නියමිත අවසන් දිනයන් පසු කර ඇති අතර, ඉන් දෙකක් සඳහා අවසන් කරන නව දිනයක් පවා ලබා දී නොමැත.

ව්‍යාපෘතිවල මන්දගාමී ප්‍රගතියට බහුලවම බලපා ඇති හේතුව ලෙස කොන්ත්‍රාත්කරුවන්ගේ දුර්වල කාර්යසාධනය එම වාර්තාව මගින් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒ හේතුවෙන් ව්‍යාපෘති 28 කට බලපෑම් එල්ල වී තිබේ.

ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලීන්හි ප්‍රමාදයන් ව්‍යාපෘති 22 ක වාර්තා වී ඇති අතර, තෙවන පාර්ශ්වයන්ගෙන් අනුමැතිය ලබා ගැනීමේ ප්‍රමාදයන්ට ව්‍යාපෘති 20 ක් මුහුණ දී ඇත. තවත් ව්‍යාපෘති 12 ක් ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ ඒකක කාර්ය මණ්ඩල හිඟයකට හෝ තාක්ෂණික නිලධාරීන් බඳවා ගැනීමේ ප්‍රමාදයන්ට මුහුණ දී තිබේ.

ව්‍යාපෘති විෂය පථයේ සිදු වූ වෙනස්කම් ව්‍යාපෘති 11 කට බලපා ඇති අතර, අරමුදල් නිදහස් කිරීම අත්හිටුවීම, ඉදිකිරීම් සහ අනෙකුත් ද්‍රව්‍යවල මිල ගණන් ඉහළ යාම හෝ ඒ හා සම්බන්ධ ගැටලුවලට ව්‍යාපෘති අටක් මුහුණ දී ඇත. ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීමේ ප්‍රමාදයන් සහ දේශගුණික හා කාලගුණික බාධාවන් ව්‍යාපෘති හයකට බලපෑම් එල්ල කර තිබේ. ව්‍යාපෘති තුනක උපදේශකවරුන්ගේ දුර්වල කාර්යසාධනය හඳුනාගෙන ඇත.

ඉන්ධන සැපයුමට පැනවූ තාවකාලික සීමාවන්, ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ තාර වැනි ඉදිකිරීම් ද්‍රව්‍ය ලබා ගැනීමේ දුෂ්කරතාවලට අමතරව මෙම කරුණු හඳුනාගෙන ඇති බව එම වාර්තාවේ වැඩිදුරටත් දැක්වේ.